Դրական փոփոխությունների արդյունքում կարելի է կանխատեսել գործարար ակտիվության ցուցանիշի աճ 7-8%-ի սահմաններում․ Թաթուլ Մանասերյան

0
59

Հայաստանի համար ԵԱՏՄ-ն անվիճելի առաջատարն է առևտրային գործընկերների շարքում։ Միայն 2023 թվականին Հայաստանի և ԵԱՏՄ երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունն աճել է 43%-ով և բացարձակ արտահայտությամբ կազմել է $7 մլրդ 615 մլն ԱՄՆ դոլար։ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության շնորհիվ հնարավոր դարձավ հաղթահարել 2013-2022թթ. ներքին տնտեսական լճացումը և ավելի քան 10 անգամ ավելացնել ԵԱՏՄ երկրների հետ արտաքին առևտրի ծավալները։ Այս մասին «Հայաստանը ԵԱՏՄ—ում: եվրասիական տնտեսական ինտեգրման իրողություններն ու հեռանկարները» գիտաժողովի ժամանակ հայտարարեց տնտեսագիտության դոկտոր, Եվրասիական փորձագիտական ​​ակումբի անդամ Թաթուլ Մանասերյանը։

«Ինչպես վկայում են Եվրասիական Տնտեսական հանձնաժողովի ԵԱՏՄ վիճակագրական տարեգրքի 2023 թվականի տվյալները, Հայաստանի տնտեսության աճն ամենաբարձրն է եղել 2022 թ․ վերջին՝ Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրների շարքում։ Միայն 2022 թ․ Հայաստանը գրանցել է 12,6 տոկոս աճ, իսկ 2023 թվականին՝ 9,4 տոկոս»,- նշեց տնտեսագետը։

Ըստ նրա՝ չնայած դժվարություններին, ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունը, այն է` մաքսատուրքերի բացակայությունը, առանց խոչընդոտների համագործակցության միջավայրը, աշխատուժի և կապիտալի ազատ տեղաշարժը, մուտքը դեպի ԵԱՏՄ մեծ շուկա վիթխարի առավելություն է տալիս Հայաստանին և տնտեսական թռիչքի կարևոր գործոն է հանդիսանում։

«ՀՀ վարչապետը Կրեմլում Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստի ժամանակ, ինչպես նաև Սոչիում Եվրասիական միջկառավարական խորհուրդի հանդիպմանը միանշանակ հայտարարեց, որ Ռուսաստանը Հայաստանի գլխավոր առեւտրային գործընկերն է ու երկրի բուռն տնտեսական աճի հիմնական պատճառը»,- նկատեց Մանասերյանը։

Ըստ նրա՝ Հայաստանի և ԵԱՏՄ-ի միջև ապրանքաշրջանառությունը 2023 թվականին կազմել է 7 միլիարդ դոլար։ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև ապրանքաշրջանառությունը ավելացել է ավելի քան 40 տոկոսով։ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև առևտրատնտեսական ոլորտում դրական դինամիկա է արձանագրվում։ Ռուսաստանը ֆինանսավորում է «Հյուսիս-Հարավ» ճանապարհային միջանցքի չորրորդ տրանշի կառուցումը՝ Կայունացման եւ զարգացման Եվրասիական հիմնադրամի միջոցների հաշվին։ Այս ուղղությամբ աջակցության ծավալն այժմ կազմում է 150 մլն դոլար։

«Որպեսզի պատկերացնենք, թե ինչպես է ռուսական գործոնն ազդել ՀՀ տնտեսության վրա՝ հաշվի առնելով տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը, հարկ է հիշեցնել, որ Հայաստանը 3 տոկոսով ԵԱՏՄ-ում արդյունաբերական արտադրանքի աճի ցուցանիշով երկրորդ տեղում է։ Այս դրական միտումների արդյունքում Հայաստանում միջին աշխատավարձն աճել է 13,7%-ով։ Այսօր Հայաստանի տնտեսության զարգացման համար բարենպաստ իրավիճակը ոչ միայն պահպանվում է, այլ նաև բարելավվում է»,- ընդգծեց տնտեսագետը:

Ըստ նրա՝ Հայաստանի տնտեսական ակտիվության աճի վրա 2024 թվականին էական ազդեցություն կունենան հետևյալ գործոններն ու միտումները.

— բարդ աշխարհաքաղաքական և աշխարհատնտեսական իրավիճակը տարածաշրջանում և լարված հարաբերություններն Ադրբեջանի հետ;

— Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև ռազմական հակամարտության անուղղակի ազդեցությունը, ինչպես նաև հավաքական Արևմուտքի պատժամիջոցների բացասական ազդեցությունը.

— Արցախից 120 հազար փախստականների վերաբնակեցումը.

— Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի 150 քառակուսի կմ-ի օկուպացիան և Սոթքի հանքարդյունաբերության, սահմանամերձ շրջանների գյուղատնտեսության ոլորտը և Հայաստանի տնտեսության այլ ոլորտների կաթվածահար վիճակը։

2024 թվականին Հայաստանի տնտեսության կանխատեսումները գործոնային վերլուծելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել.

— տնտեսական աճը մեծապես պայմանավորված կլինի ժամանակավոր և աշխարհաքաղաքական գործոններով, որոնք կարող են չեզոքացվել՝ տնտեսությունը թողնելով առանց շարժիչների;

— արտահանումը կաճի տնտեսության ոչ արտահանման ոլորտների հաշվին, մասնավորապես, շնորհիվ զբոսաշրջության, առևտրի, որը բավականին անկայուն է և զգայուն՝ ցնցումների նկատմամբ;

— տնտեսական աճին կարող է մեծապես նպաստել նաեւ Իրանի և ԵԱՏՄ-ի միջև ազատ տնտեսական գոտու ստեղծումը՝ համաձայն 2023 թ․ դեկտեմբերի 25-ի Սանկտ Պետերբուրգում ստորագրած համաձայնագրի։

— Հայաստանի տնտեսությունը կարող է մեծապես տուժել հայ-թուրքական սահմանի հնարավոր բացումից՝ էժան թուրքական ապրանքների լայնածավալ էքսպանսիայից խոցելիության պատճառով;

— տնտեսական աճը կապված կլինի ներքին պահանջարկի, դրամական փոխանցումների մուտքերի ուժեղացման, ինչպես նաև խթանող բյուջետային քաղաքականության հետ;

— հեշտ է նկատել աղքատության մակարդակի աճ, ինչը մեծապես կազդի բիզնեսի աճի տեմպերի վրա;

— Կարևոր դեր կխաղան տնտեսական միտումները. ավանդական աճը սպասարկման, ՏՏ ոլորտներում։

Անշարժ գույքի շուկայի զարգացման միտումները, ֆինանսները և զբոսաշրջությունը կարող են անբավարար լինել՝ առանց իրական հատվածում՝ արդյունաբերության և գյուղատնտեսության իրավիճակի բարելավման;

— արտաքին գործոններից պետք է հաշվի առնել չինական տնտեսության զարգացման գործընթացները,

— Ուկրաինայում ռազմական հակամարտության ավարտը, որը կարող է ազդել նաև դրամի փոխարժեքի վրա;

— շատ բան կախված է նաև 2023 թ․ Ադրբեջանի կողմից Արցախի բռնի լուծարումից հետո արցախցիների ինտեգրումից և նրանց զբաղվածությունից և սոցիալական վիճակից.

— տնտեսական աճի վրա կարող են ազդել արտաքին և արտաքին տնտեսական քաղաքականությունը և վերակողմնորոշումը դեպի Արևմուտք։

«Հնարավոր դրական փոփոխությունների արդյունքում կարելի է կանխատեսել գործարար ակտիվության ցուցանիշի աճ 7-8%-ի սահմաններում։ Հակառակ դեպքում՝ առավելագույն աճը, ըստ երևույթին, կտատանվի 3-4 տոկոսի սահմաններում: Համեմատության համար նշենք, որ ԵԱԶԲ Հայաստանի տնտեսության համար 2024 թվականին կանխատեսում է 5,7%, իսկ ԱՄՀ-ն՝ մինչև 5% աճ։ 2024 թվականի պետական ​​բյուջեով տնտեսական աճի տեմպը սահմանվել է 7 տոկոս։ Հայաստանի Կենտրոնական բանկը ակնկալում է, որ այս տարի Հայաստանի տնտեսությունը կաճի 6,1 տոկոսով։ Ըստ Համաշխարհային բանկի, 2024 թ․ ՀՀ տնտեսական աճը կկազմի 4,7%, իսկ 2025թ. 4.8%: ՄԱԿ-ն ակնկալում է, որ 2024 թ․ Հայաստանի տնտեսությունը կաճի 5,2 տոկոսով, իսկ 2025 թ. – 4,8%»,- եզրափակեց Մանասերյանը։

Infoport.am

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here